Çin'de son 5 ayda 3 banka battı, dördüncüsü de bu hafta itibari ile yolda olabilir.

  • Mayıs ayında Baoshang Bank isimli küçük ve nispeten yerel bir banka devlet kontrolüne geçmişti. Aslında kağıt üzerinde durumu iyi görünüyormuş ama birden devlet bankaya el koydu (bunu "batmasını önledi" veya "kurtardı" olarak okuyun). Ülkenin 50'inci büyük bankası olarak sıralamada geride yer alıyormuş ama bu sizi yanıltmasın, küçük dedik ama tahmini (varlık) büyüklüğü 2017 rakamlarına göre 84 milyar dolar civarında imiş.

  • Temmuz ayında Bank of Jinzhou isimli, nispeten daha büyük olan (105 milyar dolar, varlıklar, 2016) bankanın "kötü" borçlarını çin hükumeti üstlenmiş. Bankanın kredilerinin %17.3'ünü devralan hükumet, mayıs ayındaki gibi davranmamış, yani doğrudan kontrolü almamış ama içeriye para koymuş (bunu da "batmasını önledi" veya "kurtardı" olarak okuyun).

  • Ağustos ayında Heng Feng Bank, Çin devlet varlık fonundan içeri para aktarılarak kurtarılmış. Hengfeng orta büyüklükte bir banka (2017 rakamlarına göre 210 milyar dolar varlığı varmış) ve önceki iki bankadan farklı olarak yöneticileri yolsuzluk suçlaması ile de karşı karşıya. Bu aksiyon "bundan sonra yöneticiler dikkat etsin" şeklinde bir uyarı mahiyetinde düşünülebilir.

  • Geldik bugüne. Ekim ayında Yichuan Rural Commercial Bank isminde küçük bir banka hakkında "battı" söylentisi çıkmış ve bankaya hücum başlamış (bkz: bank run). Söylentiyi çıkaran 29 yaşındaki vatandaş tutuklanmış ve cezaevine konmuş. Yetkililer, bankadaki mevduatların devlet güvencesinde olduğunu (500.000 yuan'a kadar olan = yaklaşık 70.000 dolar) belirtmiş. Yichuan bankası yaklaşık 3 gündür sürekli gelen para çekme taleplerine cevap vermekte zorlanıyormuş, işlemler yavaşlamış, banka önünde uzun kuyruklar oluşmuş.

Hatırlatma ve kıyas açısından ekleyelim, Türkiye'de de "banka battı, paranızı çekin" söylentisi çıkarırsanız bununla ilgili cezai yaptırım var, geçmişte de defalarca uygulandı. Ayrıca banka mevduatına devlet koruması mevcut, limiti ise 150.000 tl (= yaklaşık 25.000 dolar). Yichuan Bank'tan para çekme konusunda koşuşturmaca da bizdeki "İmar Bankası" olayına benziyor.

Gerçi not düşmekte fayda var, Yichuan'da o kadar büyük bir problem olmayabilir, yaklaşık iki sene önce bir başka Çin bankasına böyle bir hücum olmuş ve herhangi bir likidite krizi yaşanmamıştı. 2017'de bank run yaşanan Linshang Bank için söylentiyi çıkaran 11 kişi tutuklanmış.

Burada eklemek istediğim önemli bir şey var. Burada bahsi geçen 4 Çin bankası, devlet onaylı kurumlar; yani denetlemesi olan, defterleri düzgün tutulan, bilançoları takip edilen kurumsal şirketler. İşin bir de "denetimsiz" boyutunu düşünmek lazım. Nitekim Çin'de "gölge bankacılık" (resmi kurumlarca bankacılık ruhsatı verilmeyen, denetimi olmayan bankalar) ciddi bir sorun ve büyüklüğü korkunç boyuta ulaştı. Şimdi istemeden de olsa düşünüyoruz;

  • Eğer denetim altındaki bankalar bu kadar kötü durumda ise, denetimsiz olanlar kim bilir ne haldedir

Çin'i izlemeye devam ediyoruz.

Kaynaklar:
1. Mayıs 2019, Baoshang Bank: https://www.businessinsider.fr/us/china-baoshang-bank-takeover-why-it-matters-2019-5
2. Temmuz 2019, Bank of Jinzhou: https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/3020603/chinas-control-over-its-entire-economy-weakened-baoshang-bank
3. Ağustos 2019, Heng Feng Bank: https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-09/china-to-buy-stake-in-another-troubled-regional-bank-report
4. Ekim 2019, Yichuan Rural Commercial Bank: https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/3035596/wechat-rumour-sparks-run-rural-chinese-bank-fresh-sign
5. Gölge bankacılık hakkında: http://www.mahfiegilmez.com/2013/07/golge-bankaclk-ve-cin.html & http://www.mahfiegilmez.com/2019/01/kuresel-sistemde-cin-korkusu.html